Κίσσαμος - Γραμβούσσα


Με αφετηρία τα Χανιά κατευθυνόμαστε δυτικά προς Κίσσαμο, κατά μήκος της ακτής. Πρόκειται για μια μικρή κωμόπολη χτισμένη στον ομώνυμο κόλπο, στη θέση της αρχαίας Κισσάμου, λιμανιού της γειτονικής Πολυρρήνιας. Απλώνεται κατά μήκος μιας υπέροχης ακτής με ψιλή άμμο, στην άκρη καταπράσινης πεδιάδας κατακλυσμένης με ελαιοπερίβολα και αμπέλια.

Τα λείψανα που σώζονται ανήκουν κυρίως στη ρωμαϊκή περίοδο, οπότε η πόλη γνώρισε σημαντική ακμή.

Κατά τη διάρκεια της Βενετοκρατίας οχυρώθηκε με φρούριο, καστέλο, από το οποίο πήρε το όνομα Καστέλλι. Το φρούριο καταστράφηκε από τον Μπαρμπαρόσα και το 1646 το κατέλαβαν οι Τούρκοι. Τα ερείπια που σώζονται σήμερα είναι προσθήκες και επιδιορθώσεις των τελευταίων του κατακτητών. Από την Κίσσαμο εκτελούνται τακτικά δρομολόγια για το Γύθειο και τα Κύθηρα.

Σε απόσταση 7 χιλιομέτρων προς νότο βρίσκονται τα ερείπια της αρχαίας πόλης Πολυρρήνιας. Ήταν χτισμένη πάνω σε φυσικά οχυρό λόφο, σε μικρή απόσταση από τον ομώνυμο σύγχρονο οικισμό. Ήταν σπουδαία πόλη της δυτικής Κρήτης με ισχυρή ακρόπολη και, όπως φανερώνουν τα ευρήματα, κατοικήθηκε από την αρχαϊκή μέχρι τη ρωμαϊκή εποχή. Ξανακατοικήθηκε το 10ο αιώνα. Είχε επιβλητικό υδραγωγείο, ερείπια του οποίου σώζονται μέχρι τις μέρες μας.

Δυτικά της Κισσάμου ο δρόμος απομακρύνεται από την ακτή και στρίβει προς νότο για Ζερβιανά, Γραμβούσα και Πλάτανο (10 χιλιόμετρα από Κίσσαμο). Έξω από το τελευταίο χωριό υπάρχει δρόμος προς τα δεξιά -μισός άσφαλτος, μισός χωματόδρομος - που οδηγεί στην Αρχαία Φαλάσαρνα προς βορρά (5,5 χιλιόμετρα από τον Πλάτανο), στη βορειοδυτική παραλία της Κρήτης. Κατά την αρχαιότητα ήταν σπουδαίο εμπορικό και ναυτικό κέντρο, χτισμένο σε φυσικά οχυρή θέση και χρησίμευε σαν λιμάνι της γειτονικής Πολυρρήνιας

Η παραλία της Φαλάσαρνας είναι μια από τις ωραιότερες της Κρήτης με λεπτή άμμο και όμορφους κολπίσκους.

Προς βορρά εκτείνεται η έρημη χερσόνησος που καταλήγει στο ακρωτήριο Βούζα. Απέναντι από το ακρωτήριο είναι το ερημονήσι Άγρια Γραμβούσα και νοτιότερα η Ήμερη Γραμβούσα ή Γραμβούσα. Οι Βενετσιάνοι είχαν χτίσει στην Ήμερη Γραμβούσα φρούριο πάνω σε απόκρημνο βράχο, το οποίο κατέλαβαν οι επαναστατημένοι Κρητικοί το 1825, το κατοίκησαν και από εκεί εξορμούσαν αιφνιδιαστικά κατά των Τούρκων.

Η Γραμβούσα ήταν το πρώτο ελεύθερο κομμάτι κρητικής γης. Το 1828 έπεσε στα χέρια των Αγγλογάλλων.